Özet: Merchant of Record (MoR), bir satışın yasal ve mali sorumluluğunu üstlenen taraftır. Türkçe’de karşılığı yerleşmediği için biz buna Kayıtlı Satıcı diyoruz. Bu modelde satıcı ürününü kendi adına değil, Kayıtlı Satıcı’nın altyapısı üzerinden satar; ödeme, vergi, uyumluluk ve itiraz süreçlerini Kayıtlı Satıcı yönetir. Vandly, Türkiye ve benzeri pazarlardaki dijital ürün satıcıları için bu modeli sunan bir platformdur.
Giriş
“Merchant of Record nedir” diye aratıyorsanız muhtemelen İngilizce kaynaklarla karşılaşmışsınızdır, çünkü bu terimin Türkçe’de düzgün bir karşılığı yok. Bu boşluğu doldurmak için biz bu modele Kayıtlı Satıcı diyoruz: satışın sistemde kayıtlı görünen, sorumluluğu taşıyan taraf.
Bu yazıda Kayıtlı Satıcı modelinin ne olduğunu, nasıl çalıştığını, hangi işletmelere uygun olduğunu ve neden gittikçe daha fazla girişimcinin bu modele yöneldiğini anlatıyoruz.
Kayıtlı Satıcı (MoR) Nedir?
Kayıtlı Satıcı, bir ürün veya hizmetin son müşteriye satışından yasal olarak sorumlu olan taraftır. Ödemeyi toplar, vergi tahsilatını üstlenir, kart güvenliği (PCI uyumluluğu) gibi standartları sağlar ve iade/itiraz süreçlerini yönetir.
Bir işletme iki şekilde ilerleyebilir: kendi altyapısını kurup kendi Kayıtlı Satıcısı olabilir, ya da bu işi bir Kayıtlı Satıcı sağlayıcısına devredebilir. İkinci yol, özellikle sınırlı kaynağa sahip küçük ve orta ölçekli girişimciler için çok daha pratik.
Kayıtlı Satıcı Modeli Nasıl Çalışır?
Müşteri açısından hiçbir şey değişmez: sizin sitenize gelir, ürününüzü görür, satın alır. Ama perde arkasında aslında iki ayrı işlem gerçekleşir:
- Müşteri ile Kayıtlı Satıcı arasında bir satış
- Kayıtlı Satıcı ile sizin aranızda bir satış
Kredi kartı ekstresinde görünen isim sizin değil, Kayıtlı Satıcı’nın ismidir. Herhangi bir itiraz durumunda muhatap olan taraf da odur. İşte bu yüzden mali ve yasal sorumluluk sizden Kayıtlı Satıcı’ya geçmiş olur.
Hangi İşletmeler Bu Modelden Faydalanır?
Kendi ödeme altyapısını kurup vergi uyumluluğunu yönetmek isteyen hemen her işletme bu yükten kurtulabilir, ama özellikle şu gruplarda fayda çok daha belirgin:
- Yazılım ve dijital ürün satıcıları: Müşteri kitleniz doğası gereği global, bu da vergi ve ödeme mevzuatını hızla karmaşık hale getiriyor.
- Sınır ötesi satış yapan girişimciler: Yerel şirketi veya banka hesabı olmayan bir pazara satış yapıyorsanız idari yük büyük.
- E-kitap, kurs, şablon gibi indirilebilir ürün satıcıları: Müşteriniz dünyanın her yerinden gelebilir.
- Stripe’a doğrudan erişimi olmayan ülkelerdeki girişimciler: Türkiye gibi pazarlarda bu, bir tercih değil zorunluluk haline geliyor.
Kayıtlı Satıcı Ortaklığı Sizden Ne Alıyor?
Bir Kayıtlı Satıcı ile çalışmak aslında şu işlerin hepsini üstünüzden alıyor:
- Banka hesabı ve merchant hesabı kurulumu: Farklı ülkelerde para birimiyle ödeme almak için gereken altyapı
- Kart güvenliği ve veri uyumluluğu: PCI-DSS gibi standartları sağlamak
- Yerel şirket kurulumu: Bazı pazarlarda satış yapabilmek için gereken yasal varlık, kurulumu yıllar ve ciddi maliyet gerektirebiliyor
- Döviz çevrimi: Farklı para birimlerinden gelen ödemelerin işlenmesi
- Ödeme reddi oranlarının yönetimi: Gerçek işlemlerin yanlışlıkla dolandırıcılık sayılıp reddedilmesini önlemek
- İşlem ücreti müzakeresi: Kart ve ödeme sağlayıcı ücretlerinin yönetimi
- Dolandırıcılık tespiti: Şüpheli siparişleri işaretleyip inceleme süreçleri kurmak
- İtiraz ve iade yönetimi: Chargeback süreçlerinin takibi
- Vergi hesaplama, beyan ve ödeme: Satış yaptığınız her bölgede geçerli vergi mevzuatına uyum
Bunların hepsini kendi başınıza kurmak, çoğu zaman birden fazla ekip kurmakla eş değer bir iş yükü demek.
Müşteri İlişkiniz Ne Olur?
Kayıtlı Satıcı, işlemin vergi ve ödeme tarafında müşteriye karşı sorumluluk taşır, ama ilişkisi bu işlemle sınırlıdır. Ürününüzü nasıl sunduğunuz, müşteriyle kurduğunuz iletişim, destek süreçleriniz tamamen sizin kontrolünüzde kalır. Kayıtlı Satıcı arka planda çalışır, müşteri deneyiminize müdahale etmez.
Kayıtlı Satıcı (MoR) ile Ödeme Sağlayıcı (PSP) Arasındaki Fark
Bu iki kavram sık sık karıştırılıyor. Stripe gibi bir ödeme sağlayıcı (PSP) yalnızca paranın müşteriden size ulaşmasını sağlar; vergi veya yasal sorumluluk almaz. Kayıtlı Satıcı ise tüm süreci, sorumluluğuyla birlikte üstlenir. Bir PSP kullanıyorsanız, vergi hesaplama, uyumluluk ve itiraz yönetimi gibi işleri hâlâ kendiniz veya başka araçlarla halletmeniz gerekir. Kayıtlı Satıcı modelinde bunların hepsi tek çatı altında toplanır.
Vandly Bir Kayıtlı Satıcı mı?
Evet. Vandly, özellikle Stripe’a doğrudan erişimi olmayan ülkelerdeki (Türkiye gibi) dijital ürün satıcıları için kurulmuş bir Kayıtlı Satıcı platformudur. Ödeme işleme, vergi tahsilatı, faturalandırma ve dolandırıcılık koruması gibi süreçleri sizin adınıza yönetiyoruz; siz de vandly.co üzerindeki kendi mağazanızdan ürününüzü satmaya odaklanıyorsunuz. Karşılığında satıştan %2 komisyon alıyoruz.
Türkiye’den Kullanım Pratikte Nasıl İşliyor?
Şirketiniz varsa: Vandly size Estonya merkezli yapımız üzerinden fatura kesiyor. Bu sayede şirketinizin defterlerine düzgün giren, muhasebenizle uyumlu bir kayıt oluşuyor.
Şirketiniz yoksa: Yine de Vandly üzerinden satış yapabilirsiniz, bir şirket kurmanız şart değil. Tek fark, kazancınızın gelir vergisi beyanının sizin sorumluluğunuzda olması. Bu, özellikle bir ürünü henüz test ettiğiniz, daha şirket kurmadan talebi doğrulamaya çalıştığınız erken aşamada mantıklı bir yol.
Ödemeler: Kazancınızı Türkiye’deki banka hesabınıza TL olarak gönderebiliyoruz, ayrıca yurt dışında hesap açmanıza gerek kalmıyor.
Eğer dijital bir ürününüz varsa ve global ödeme almakta zorlanıyorsanız, bize ulaşabilirsiniz: [iletişim bilgisi/link]
Sıkça Sorulan Sorular
Kayıtlı Satıcı (Merchant of Record) nedir? Bir satışın yasal ve mali sorumluluğunu üstlenen, ödeme, vergi ve uyumluluk süreçlerini satıcı adına yöneten taraftır.
Kayıtlı Satıcı ile ödeme sağlayıcı (PSP) arasındaki fark nedir? PSP yalnızca ödemenin işlenmesini sağlar. Kayıtlı Satıcı ise vergi, uyumluluk, itiraz ve iade gibi tüm sorumlulukları da üstlenir.
Stripe bir Kayıtlı Satıcı mı? Hayır, Stripe temel olarak bir ödeme sağlayıcıdır (PSP). Vergi veya yasal satış sorumluluğu almaz.
Kayıtlı Satıcı modelinde müşteri ilişkim değişir mi? Hayır. Müşteriyle olan iletişiminiz, ürün sunumunuz ve destek süreçleriniz tamamen sizin kontrolünüzde kalır.
Hangi işletmeler Kayıtlı Satıcı kullanmalı? Özellikle sınır ötesi satış yapan, dijital ürün satan veya Stripe gibi altyapılara doğrudan erişimi olmayan ülkelerdeki girişimciler için bu model büyük kolaylık sağlar.
Vandly nasıl bir Kayıtlı Satıcı sunuyor? Vandly, Türkiye gibi pazarlardaki satıcılar için ödeme, vergi ve uyumluluk süreçlerini yönetir, karşılığında %2 komisyon alır.
Vandly kullanmak için şirket kurmam gerekiyor mu? Hayır. Şirketiniz varsa size fatura keseriz, şirketiniz yoksa da satış yapabilirsiniz; bu durumda kazancınızın gelir vergisi beyanı size ait olur. Ödemelerinizi TL olarak Türkiye’deki hesabınıza gönderebiliyoruz.